Agresja
Gotowość do agresji człowiek nabywa w najwcześniejszym dzieciństwie. Chęć atakowania, dotarcia do najodleglejszych zakątków otoczenia i zapanowania nad nimi, pragnienie przeforsowania własnej woli za wszelką cenę, nie jest w okresie wczesnodziecięcym zjawiskiem negatywnym. Kiedy jednak pewne zasady współ-życia zaczynają ograniczać dążenie dziecka do samodzielności, wtedy zachowuje się ono agresywnie. Każde dziecko musi nauczyć się podporządkowywać społeczności, musi umieć zrezygnować ze spełnienia swoich pragnień i potrafić cierpliwie czekać na zaspokojenie własnych potrzeb, musi umieć żyć z rozczarowaniami, których nigdy nie da się uniknąć. U małego dziecka nawet konieczne ograniczenie jego swobody i praw wywołuje emocje negatywne. Te (patrząc z punktu widzenia dziecka) uzasadnione uczucia nie mogą być traktowane przez rodziców jako coś złego. Dziecko musi mieć możliwość okazania złości i zdenerwowania, bez obawy, że w ten sposób może utracić miłość rodziców. Nie powinno być nieustannie upominane, nie może też ciągle słuchać karcących uwag i morałów. W obawie przed skutkami swoich "złych" uczuć dziecko tłumi agresywne impulsy. Jest to zjawisko dosyć typowe. Dzieci zahamowane emocjonalnie są na ogól nadzwyczaj posłuszne, potrafią się dostosować do wielu sytuacji i chętnie podporządkowują się innym. Zazwyczaj jednak unikają kontaktów z ludźmi, są smutne i bojaźliwe (depresyjne). Często tłumiona agresja skierowana zostaje przeciwko własnej osobie. U dzieci, które mają wystarczająco dużo siły, by się zbuntować, nagromadzone napięcia wybuchają nagle i skierowane są przeciw-ko innym. Dzieci z tej grupy są nieposłuszne, w stosunku do dorosłych przyjmują postawę roszczeniową i prowokującą, w stosunkach z rówieśnikami często wywołują kłótnie, denerwują, dręczą i ranią dzieci słabsze i zwierzęta. Za-zwyczaj unikają otwartych konfliktów, są tchórzliwe i podstępne. Niszczą swoje zabawki i zabawki innych. Ale te dzieci w głębi duszy są bardzo nieszczęśliwe i ubolewają nad swoim postępowaniem, tym bardziej że negatywne reakcje otoczenia na ich zachowania pogłębiają uczucie niezadowolenia. Dzieci te nie potrafią sobie pomóc, nie są w stanie wydostać się z "zamkniętego koła". Frustracje są jeszcze bardziej dotkliwe, kiedy dziecko czuje, że rodzice go nie kochają i zaniedbują. Odrzucenie ze strony rodziców, brak zainteresowania jego osobą, niezaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa i kary cielesne wywołują u dziecka poczucie niższości, tłumione jego agresywnym zachowaniem. Często właśnie w ten sposób dzieci zwracają na siebie uwagę otoczenia. W swoim psychicznym osamotnieniu czują się lepiej, gdy ktoś ich karze lub krzyczy na nie, niż kiedy nikt się nimi nie interesuje. Agresywność jest zachowaniem wyuczonym.